Izrael jest dla wielu polskich eksporterów atrakcyjnym, choć logistycznie wymagającym kierunkiem. W odróżnieniu od większości relacji opisywanych w tym serwisie, transportu do Izraela nie da się zrealizować w pełni po drodze lądowej, ponieważ nie istnieje funkcjonujące przejście graniczne dostępne dla komercyjnego ruchu towarowego łączące Europę z Izraelem lądem. W praktyce oznacza to konieczność połączenia przewozu drogowego z krótkim odcinkiem morskim, a cała operacja wymaga innego zestawu dokumentów i dodatkowego czasu na kontrolę bezpieczeństwa niż standardowy przewóz do krajów sąsiadujących z Unią Europejską.
Trasa dojazdowa: przez Turcję i prom, nie przez Syrię
Odcinek lądowy przez Syrię czy Liban, choć geograficznie najkrótszy, nie jest wykorzystywany przez komercyjnych przewoźników międzynarodowych. Nie ma tam infrastruktury odprawy celnej dla tranzytowego ruchu ciężarowego, a warunki bezpieczeństwa na tych odcinkach wykluczają planowanie tam regularnych połączeń. Dlatego praktycznie każdy przewóz drogowy z Europy do Izraela prowadzi przez Turcję, a ostatni odcinek trasy pokonywany jest promem typu Ro-Ro. Typowy przebieg trasy to dojazd przez Stambuł, Sakaryę, Bolu, Ankarę i Aksaray do portu w Mersinie, skąd naczepa (z kierowcą lub bez, w zależności od armatora) trafia promem do portu w Hajfie. Zgodnie z danymi tureckich przewoźników obsługujących tę relację, sam przewóz drogowy do Mersinu i przeprawa promowa do Hajfy zajmują łącznie około 4-6 dni, do czego trzeba doliczyć czas dojazdu z Polski do Turcji. W praktyce cały łańcuch transportowy Polska-Izrael trwa zwykle od tygodnia do dziesięciu dni, w zależności od dostępności miejsc na promie i terminów odpraw. Dobrą podstawą do zaplanowania takiej trasy jest ogólny materiał o transporcie do Turcji i na Bliski Wschód, ponieważ odcinek turecki jest wspólny dla większości przewozów w tym regionie. Warto też porównać specyfikę takiej przeprawy promowej z inną dobrze opisaną relacją Ro-Ro, jaką jest przewóz promowy między Wielką Brytanią a Irlandią, gdzie obowiązują podobne zasady dotyczące zgłoszeń ładunku przed załadunkiem na jednostkę.
Dokumenty wymagane po stronie eksportowej i importowej
Przy wywozie z Polski towar musi być objęty standardowym zgłoszeniem wywozowym, listem przewozowym CMR na odcinek drogowy oraz fakturą handlową, zwykle wystawianą ze stawką VAT zero procent po uzyskaniu komunikatu IE599 potwierdzającego wywóz poza UE. Do tego dochodzi packing list oraz, w zależności od towaru, świadectwo pochodzenia. Handel z Izraelem odbywa się w ramach umowy stowarzyszeniowej UE-Izrael z 2000 roku, ustanawiającej strefę wolnego handlu, dlatego towary pochodzące z Unii mogą korzystać z preferencji celnych po stronie izraelskiej pod warunkiem przedstawienia odpowiedniego dowodu pochodzenia. Po stronie izraelskiej agencja celna importera przygotowuje jednostronicowe zgłoszenie importowe w oparciu o fakturę, numery identyfikacyjne importera i agenta, dane portu oraz miejsca rozładunku. Co istotne, na jedną fakturę handlową przypada jedno zgłoszenie celne, więc konsolidacja kilku faktur w jednej przesyłce komplikuje odprawę. Israel Tax Authority prowadzi skomputeryzowany system śledzenia kontenerów od rozładunku aż po zwolnienie towaru, a firmy o dobrej historii rozliczeń celnych mogą liczyć na odprawę bez fizycznej kontroli nawet w ciągu 24 godzin.
Karnet TIR i formalności tranzytowe
Izrael formalnie jest stroną Konwencji TIR, a krajowym stowarzyszeniem wydającym i gwarantującym karnety jest Israel Road Transport Board (IRTB), członek IRU od 1968 roku. W praktyce jednak, ze względu na brak funkcjonującego lądowego korytarza tranzytowego łączącego Izrael z siecią krajów TIR w Europie, karnet nie działa tu tak, jak na klasycznych trasach euroazjatyckich, gdzie towar jedzie pod jedną procedurą od granicy do granicy. Naczepa objęta karnetem TIR może korzystać z ułatwień na odcinku lądowym przez Turcję, natomiast po wyładunku w porcie izraelskim towar i tak przechodzi przez lokalną odprawę importową opisaną wyżej. Przewoźnicy planujący częste kursy do Izraela powinni wcześniej ustalić z izraelskim agentem celnym, czy dana przesyłka rzeczywiście skorzysta na otwarciu karnetu, czy wystarczą standardowe dokumenty handlowe. Ogólne zasady posługiwania się tym dokumentem opisaliśmy w artykule o tym, jak uzyskać karnet TIR.
Rygorystyczna kontrola bezpieczeństwa w porcie
Izraelskie służby celne i ochrony portów należą do najbardziej wymagających na świecie pod względem kontroli ładunków. Standardem jest prześwietlanie kontenerów i naczep urządzeniami rentgenowskimi, szczegółowa weryfikacja zgodności manifestu z rzeczywistą zawartością oraz kontrola próbek w magazynach czasowego składowania, zanim towar trafi do odbiorcy. Nowi importerzy lub przesyłki bez ugruntowanej historii są sprawdzane dokładniej niż ładunki firm ze statusem zaufanego kontrahenta. Z tego powodu kluczowe znaczenie ma precyzyjne i spójne opisanie towaru na fakturze, packing liście i w zgłoszeniu przewozowym, ponieważ jakiekolwiek rozbieżności niemal zawsze skutkują skierowaniem przesyłki do rewizji fizycznej. Wielu izraelskich importerów utrzymuje własne magazyny celne w promieniu kilku kilometrów od urzędu celnego właśnie po to, by skrócić czas oczekiwania na zwolnienie towaru po kontroli.
Typowe opóźnienia i planowanie trasy
Poniższa tabela porównuje dostępne warianty dotarcia do Izraela oraz orientacyjny czas realizacji, przydatny przy planowaniu terminów dostaw dla klienta.
| Wariant trasy | Porty / odcinki | Orientacyjny czas | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Turcja + prom Ro-Ro | Mersin (TR) – Hajfa | ok. 4-6 dni na odcinku Mersin-Hajfa | Najczęściej wybierana opcja, naczepa może jechać bez kierowcy |
| Turcja + prom Ro-Ro | Mersin (TR) – Aszdod | zbliżony czas jak wyżej | Aszdod obsługuje głównie ładunki skonteneryzowane i masowe |
| Transport morski z portu UE | np. porty Morza Śródziemnego – Hajfa/Aszdod | zwykle dłużej niż wariant turecki | Alternatywa przy braku dostępu do tureckiej sieci Ro-Ro |
| Tranzyt lądowy przez Syrię/Liban | brak funkcjonującego przejścia | nie dotyczy | Niewykorzystywane w komercyjnym transporcie międzynarodowym |
Najczęstsze przyczyny opóźnień to brak wolnych miejsc na najbliższym promie z Mersinu (linie kursują z określoną częstotliwością, a nie codziennie), rozbieżności w dokumentach skutkujące skierowaniem towaru do kontroli fizycznej w porcie oraz święta żydowskie, w trakcie których praca portów i urzędów celnych w Izraelu jest ograniczona lub wstrzymana. Doświadczeni spedytorzy rezerwują miejsce na promie z wyprzedzeniem i planują trasę tak, aby dojazd do Mersinu nie kolidował z dniami wolnymi po stronie izraelskiej.
Źródła
- Trade Helpdesk (WCO), „Commercial Imports in Israel” – api.tradehelpdesk.org
- Sayginlar Nakliyat, „Israel Transportation” (trasa Mersin-Hajfa, czasy tranzytu) – sayginlarnakliyat.com
- IRU (International Road Transport Union), profil członkowski IRTB (Israel Road Transport Board) – iru.org
- European Commission, Directorate-General for Trade, „Israel” (umowa stowarzyszeniowa UE-Izrael) – policy.trade.ec.europa.eu
- ShipHub, „Eksport do Izraela – transport i dokumenty” – shiphub.pl
