Przewoźnicy obsługujący trasy poza Unią Europejską coraz częściej muszą liczyć się z warunkami klimatycznymi, jakich nie spotyka się na typowych kursach po Europie Zachodniej. Z jednej strony są to mrozy sięgające kilkudziesięciu stopni poniżej zera na trasach wschodnich oraz w Skandynawii, z drugiej upały przekraczające 45 stopni Celsjusza na kierunkach bliskowschodnich i północnoafrykańskich. Oba te skrajne środowiska obciążają pojazd i kierowcę w zupełnie inny sposób niż standardowa eksploatacja, dlatego wymagają odrębnego przygotowania: doboru paliwa i opon, kontroli układu chłodzenia i akumulatora, a także dostosowania organizacji czasu pracy kierowcy. Ten artykuł koncentruje się wyłącznie na wpływie klimatu na sam pojazd i kierowcę, nie na transport ładunków wrażliwych temperaturowo, o którym piszemy osobno w artykule o transporcie w kontrolowanej temperaturze ATP.
Silne mrozy: paliwo, akumulator i opony
Podstawowym zagrożeniem dla oleju napędowego w niskich temperaturach jest parafinowanie, czyli wytrącanie się z paliwa kryształków parafiny, które zatykają filtr paliwa i mogą całkowicie unieruchomić silnik. Norma EN 590 definiuje klasy oleju napędowego według wskaźnika CFPP (Cold Filter Plugging Point), czyli temperatury, w której paliwo przestaje swobodnie przepływać przez znormalizowany filtr. Dla klimatu umiarkowanego klasy oznaczone literami od A do F odpowiadają CFPP od +5 do -20 stopni Celsjusza, a dla warunków arktycznych zdefiniowano dodatkowo klasy od 0 do 4, sięgające nawet -44 stopni Celsjusza. Na wielu rynkach stacje paliw automatycznie przechodzą na sprzedaż oleju zimowego w określonym okresie kalendarzowym (np. w Niemczech od połowy listopada do końca lutego), jednak na trasach wschodnich i w głębi Skandynawii warto zawczasu upewnić się, jaka klasa paliwa jest dostępna na danym odcinku, oraz rozważyć dolanie certyfikowanego dodatku przeciw zamarzaniu przy tankowaniu na zapas przed odcinkiem o najniższych prognozowanych temperaturach.
Mróz drastycznie obciąża też akumulator: spadek temperatury obniża jego zdolność do oddawania prądu rozruchowego, podczas gdy zapotrzebowanie silnika na prąd rozruchowy rośnie, ponieważ olej silnikowy gęstnieje i stawia większy opór. Dlatego przed sezonem zimowym warto sprawdzić stan techniczny i napięcie akumulatora, a przy dłuższych postojach na mrozie stosować podgrzewacze silnika lub ogrzewanie postojowe, jeśli pojazd w nie wyposażono. Równie istotne są opony: w wielu krajach o surowym klimacie obowiązuje prawny wymóg opon zimowych lub całorocznych ze specjalnym oznaczeniem. W Norwegii opony zimowe są obowiązkowe dla pojazdów powyżej 3,5 tony od 15 listopada do 31 marca, muszą mieć oznaczenie M+S lub symbol 3PMSF na osiach napędowych i kierowanych, a minimalna głębokość bieżnika w sezonie zimowym wynosi 5 milimetrów, czyli znacznie więcej niż standardowe 1,6 milimetra. Kierowca musi też mieć na pokładzie łańcuchy śniegowe, gdy warunki drogowe tego wymagają, a ich brak jest karany mandatem.
Ekstremalny upał: układ chłodzenia, opony i hamulce
Wysoka temperatura otoczenia, w połączeniu z nagrzaną nawierzchnią drogi (w skrajnych przypadkach 50-60 stopni Celsjusza na powierzchni asfaltu) i pełnym obciążeniem pojazdu, znacząco zwiększa ryzyko awarii opon. Wzrost temperatury powietrza w oponie podnosi w niej ciśnienie, dlatego przed wjazdem na trasy bliskowschodnie czy północnoafrykańskie warto skontrolować ciśnienie na zimno i nie korygować go na rozgrzanej oponie, a także częściej sprawdzać bieżnik pod kątem rozwarstwienia. Drugim krytycznym punktem jest układ chłodzenia silnika, który w długotrwałym upale, zwłaszcza przy podjazdach z pełnym ładunkiem, pracuje na granicy wydajności. Zaniedbany poziom płynu chłodniczego, zabrudzona chłodnica lub uszkodzony wentylator mogą doprowadzić do przegrzania silnika i awarii z dala od serwisu.
Upał obciąża też układ hamulcowy, w którym przy intensywnym i długotrwałym hamowaniu (typowo na zjazdach górskich) może dojść do zjawiska „fadingu”, czyli tymczasowej utraty skuteczności hamowania na skutek przegrzania okładzin i tarcz. Zalecaną praktyką jest wykorzystywanie hamowania silnikiem na długich zjazdach zamiast ciągłego hamowania roboczego oraz planowanie postojów pozwalających układowi hamulcowemu ostygnąć. Przed wyjazdem na trasy o wysokich temperaturach warto też skontrolować sprawność klimatyzacji kabiny, ponieważ jej awaria w skrajnym upale to już nie tylko kwestia komfortu, lecz bezpieczeństwa kierowcy.
| Warunek klimatyczny | Główne zagrożenie dla pojazdu | Działanie zapobiegawcze |
|---|---|---|
| Silny mróz (poniżej -20°C) | Parafinowanie oleju napędowego, zatkanie filtra paliwa | Paliwo klasy arktycznej (EN 590), dodatki przeciw zamarzaniu, tankowanie na zapas |
| Silny mróz | Spadek wydajności akumulatora, trudny rozruch | Kontrola stanu akumulatora, podgrzewacze silnika/postojowe |
| Śnieg i lód na drodze | Utrata przyczepności | Opony zimowe/3PMSF zgodnie z lokalnym prawem, łańcuchy śniegowe |
| Ekstremalny upał (powyżej 40°C) | Przegrzanie silnika, awaria chłodnicy | Kontrola płynu chłodniczego, czyszczenie chłodnicy, monitorowanie temperatury |
| Ekstremalny upał | Wzrost ciśnienia w oponach, ryzyko rozerwania | Kontrola ciśnienia na zimno, częstsze przeglądy bieżnika |
| Długie zjazdy w upale | Fading (utrata skuteczności hamulców) | Hamowanie silnikiem, postoje chłodzące układ hamulcowy |
Wpływ na kierowcę: czas pracy, przerwy i BHP
Skrajne temperatury obciążają nie tylko pojazd, ale i kierowcę, co przekłada się na bezpieczeństwo jazdy i wymaga korekty w planowaniu trasy. W upale ryzyko odwodnienia i przegrzania organizmu rośnie wraz z długością trasy, dlatego zaleca się częstsze, krótsze przerwy niż wynikałoby to z samych limitów czasu jazdy, zapas wody pitnej oraz unikanie, na ile pozwala harmonogram, jazdy w godzinach szczytu temperatur. Ogólne przepisy BHP dotyczące pracy w wysokiej temperaturze wskazują na próg 28 stopni Celsjusza jako moment, od którego pracodawca powinien zapewnić dodatkowe, chłodne napoje wzbogacone w sole mineralne, co w transporcie międzynarodowym oznacza obowiązek odpowiedniego zaopatrzenia kierowcy przed długą trasą przez tereny pustynne. Rozliczanie samego czasu jazdy i przerw pozostaje oparte na standardowych zasadach, opisanych w artykule o tachografach i czasie pracy kierowców poza UE, jednak warto planować harmonogram z zapasem, uwzględniającym możliwość postoju wymuszonego pogodą.
W mrozie z kolei kluczowe jest zabezpieczenie kierowcy na wypadek awarii z dala od stacji czy serwisu: odzież termiczna, zapas żywności i wody, sprawne ogrzewanie postojowe kabiny oraz naładowany telefon z zapasowym źródłem zasilania. Trasy przez tereny o rzadkiej infrastrukturze, w tym część kierunków północnoafrykańskich, gdzie temperatury w ciągu doby potrafią się bardzo różnić, wymagają podobnej ostrożności w drugą stronę. Więcej o specyfice tras przez Maroko, Algierię i Tunezję, w tym uwarunkowaniach klimatycznych regionu, piszemy w artykule transport do Maroka, Algierii i Tunezji.
Sezonowy przegląd pojazdu jako element planowania trasy
Praktyka pokazuje, że większość awarii związanych z warunkami klimatycznymi da się przewidzieć i im zapobiec odpowiednio wczesnym przeglądem sezonowym, wykonanym z wyprzedzeniem względem konkretnej trasy, a nie dopiero po pierwszych sygnałach problemu na drodze. Przed sezonem zimowym warto zaplanować kontrolę akumulatora, płynu chłodniczego pod kątem odporności na mróz, stanu ogrzewania kabiny i postojowego oraz wymianę opon na zimowe zgodnie z wymogami kraju docelowego. Przed sezonem letnim priorytetem jest sprawdzenie klimatyzacji, układu chłodzenia silnika, stanu opon i hamulców. W obu przypadkach dobrą praktyką jest też uwzględnienie bufora czasowego w harmonogramie na trasach przez regiony o ekstremalnym klimacie, ponieważ zarówno mróz, jak i upał zwiększają prawdopodobieństwo nieplanowanych postojów, które mogą wpływać na terminowość dostawy.
Źródła
- Kierowca Asmo Solutions, „Zimowy diesel – CFPP, EN 590, od kiedy, co dolać” – kierowca.asmo-solutions.pl
- Statens vegvesen (Norweski Zarząd Dróg), „Tyres on heavy vehicles” – vegvesen.no
- Poradnik Transportowy, „Jak wysokie temperatury wpływają na opony, hamulce i awarie ciężarówek” – poradniktransportowy.pl
- Poradnik Przedsiębiorcy, „Praca podczas upałów – obowiązujące przepisy BHP” – poradnikprzedsiebiorcy.pl
