Przewoźnik wjeżdżający do Polski z cysterną paliwa, partią alkoholu w zbiornikach albo workami suszu tytoniowego musi liczyć się z obowiązkiem zgłoszenia przewozu do systemu SENT, jeszcze zanim pojazd ruszy w trasę. SENT (System Elektronicznego Nadzoru Transportu) to krajowy mechanizm nadzoru nad fizycznym przemieszczaniem się tzw. towarów wrażliwych po terytorium Polski, wprowadzony ustawą z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi. To zupełnie inny rodzaj kontroli niż unijna procedura celna, dlatego przewoźnicy obsługujący trasy przez Polskę powinni rozumieć, kiedy obowiązek SENT powstaje i co grozi za jego zignorowanie.
Jakie towary podlegają zgłoszeniu w SENT
Ustawa obejmuje zamknięty katalog towarów uznanych za wrażliwe z punktu widzenia wyłudzeń VAT i akcyzy. Należą do nich przede wszystkim paliwa płynne i oleje smarowe, alkohol etylowy przewożony w zbiornikach (czyli nieoplombowany, luzem, a nie w zamkniętych opakowaniach jednostkowych), susz tytoniowy, niektóre wyroby energetyczne oraz, po kolejnych nowelizacjach, także rozpuszczalniki i odpady. Lista towarów była wielokrotnie rozszerzana od 2017 r., więc przewoźnik planujący nietypowy ładunek powinien zawsze zweryfikować aktualny wykaz w rejestrze SENT na platformie PUESC, a nie opierać się na pamięci z wcześniejszych kursów.
| Grupa towarów | Przykład |
|---|---|
| Paliwa i oleje | Olej napędowy, benzyna, oleje smarowe, oleje smarowe pozostałe |
| Alkohol etylowy | Alkohol przewożony luzem w cysternach lub zbiornikach, bez opakowań jednostkowych |
| Susz tytoniowy | Surowiec tytoniowy przed przetworzeniem na wyroby tytoniowe |
| Wyroby energetyczne | Niektóre oleje opałowe i pozostałe produkty objęte akcyzą |
| Inne towary wrażliwe | Rozpuszczalniki oraz wybrane odpady wskazane w kolejnych nowelizacjach ustawy |
Obowiązek zgłoszenia przed rozpoczęciem przewozu
Zanim pojazd ruszy, podmiot wysyłający towar musi przesłać zgłoszenie do rejestru SENT i uzyskać numer referencyjny, który następnie przekazuje przewoźnikowi i odbiorcy. Kierowca musi mieć dostęp do tego numeru podczas kontroli drogowej, bo to on jest podstawowym dowodem, że przewóz został prawidłowo zarejestrowany, podobnie jak numer MRN przy zgłoszeniu celnym opisanym w artykule o systemie AES/ECS. Zgłoszenie musi zawierać dane o towarze, trasie, pojeździe i stronach transakcji, a każda istotna zmiana w trakcie realizacji przewozu (np. zmiana środka transportu albo miejsca rozładunku) wymaga zgłoszenia uzupełniającego, zanim zmiana faktycznie nastąpi. Numer referencyjny jest ważny tylko przez ograniczony czas od chwili wygenerowania, dlatego przy przewozach odwlekanych w czasie, na przykład przez awarię pojazdu czy zmianę trasy, warto sprawdzić, czy zgłoszenie nie wygasło, zamiast zakładać, że jeden raz uzyskany numer wystarczy na cały czas trwania zlecenia.
Aktualizacja lokalizacji pojazdu w trakcie trasy
SENT nie kończy się na samym zgłoszeniu. Pojazd przewożący towar wrażliwy musi być wyposażony w lokalizator przesyłający dane geolokalizacyjne, a kierowca ma obowiązek uruchomić urządzenie przed rozpoczęciem przewozu i nie wyłączać go do zakończenia trasy. W praktyce funkcję tę pełni zewnętrzny system monitorowania pojazdu (np. już zainstalowany system telematyczny) albo aplikacja mobilna SENT GEO na telefonie kierowcy z aktywną usługą lokalizacji. Brak sygnału GPS przez dłuższy czas, na przykład przez wyłączony telefon czy rozładowaną baterię, traktowany jest jako naruszenie obowiązku monitorowania, niezależnie od tego, czy przewóz dotarł do celu bez problemu.
Czy obowiązek SENT dotyczy tranzytu przez Polskę
To pytanie, które najczęściej umyka przewoźnikom spoza Polski. Przepisy SENT obejmują nie tylko przewóz krajowy, ale też import, eksport oraz przewóz przez terytorium Polski bez rozładunku, czyli tranzyt. Dla takich przejazdów przewidziano odrębny rodzaj zgłoszenia (tzw. zgłoszenie tranzytowe SENT 300), które składa podmiot organizujący przewóz, najczęściej przewoźnik lub jego przedstawiciel, jeszcze przed wjazdem na terytorium Polski. Oznacza to, że cysterna z paliwem jadąca na przykład z Niemiec na Ukrainę i przejeżdżająca jedynie przez Polskę również podlega zgłoszeniu, mimo że towar nigdzie w Polsce nie jest rozładowywany. Warto to świadomie odróżniać od opłat drogowych rozliczanych przy przejeździe przez poszczególne kraje, bo SENT nie jest systemem poboru opłat, lecz nadzoru nad legalnością przewozu konkretnego towaru.
Kary za brak zgłoszenia lub błędy w zgłoszeniu
Ustawa przewiduje administracyjne kary pieniężne, które mogą dotknąć kilku stron przewozu równocześnie. Za niezgłoszenie przewozu do rejestru grozi kara w wysokości 46 proc. wartości brutto towaru, nie mniej niż 20 000 zł, nakładana na podmiot wysyłający lub odbierający towar. Taka sama stawka minimalna, 20 000 zł, dotyczy sytuacji, gdy dane w zgłoszeniu znacząco różnią się od rzeczywistej ilości czy rodzaju przewożonego towaru. Za brak przekazywania danych geolokalizacyjnych w trakcie przewozu przewidziano karę 10 000 zł, a za niedostarczenie towaru do miejsca wskazanego w zgłoszeniu karę nawet do 100 000 zł. Dodatkowo organy mogą zatrzymać pojazd do czasu wyjaśnienia sprawy. Z uwagi na to, że sądy administracyjne wielokrotnie oceniały te kary jako nieproporcjonalne wobec drobnych błędów formalnych, przewoźnik, który dostał decyzję o karze za literówkę czy inną oczywistą pomyłkę w zgłoszeniu, ma podstawy, by się od niej odwołać. W praktyce najbezpieczniej jest traktować zgłoszenie SENT jako dokument równie istotny jak list przewozowy czy dokumenty celne, czyli sprawdzać jego treść przed wyjazdem, a nie dopiero podczas kontroli drogowej, kiedy poprawienie błędu jest już znacznie trudniejsze.
SENT a system AES/ECS: dwie różne kontrole
Przewoźnicy obsługujący eksport poza UE czasem mylą SENT z unijną elektroniczną procedurą wywozową AES/ECS, choć to systemy o innym zakresie i innym właścicielu. SENT to krajowy nadzór nad fizycznym przemieszczaniem konkretnego towaru wrażliwego przez terytorium Polski, prowadzony przez polską administrację skarbową, i dotyczy wybranej listy towarów niezależnie od tego, dokąd ostatecznie jedzie przesyłka. System AES/ECS, jest unijną procedurą celną potwierdzającą wywóz towaru poza obszar celny Unii i dotyczy odprawy eksportowej jako takiej, bez względu na to, czy towar należy do kategorii wrażliwych w rozumieniu polskiej ustawy. W praktyce jeden przewóz, na przykład eksport paliwa z Polski do kraju trzeciego, może wymagać dopełnienia obu procedur równocześnie, SENT jako zgłoszenia krajowego i AES/ECS jako zgłoszenia celnego wywozowego, i pominięcie jednej z nich nie zwalnia z odpowiedzialności za drugą.
Źródła
- Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (tekst ujednolicony) – api.sejm.gov.pl
- Poradnik Przedsiębiorcy, „SENT – system elektronicznego nadzoru transportu” – poradnikprzedsiebiorcy.pl
- Akademia LTCA, „System SENT w praktyce: jak prawidłowo zweryfikować obowiązki przy przewozie towarów?” – akademialtca.pl
