Przewoźnicy wjeżdżający do Europy Zachodniej muszą dziś pilnować dwóch odrębnych, ale często mylonych ze sobą kwestii: dopuszczalnego zakresu kabotażu oraz wymogów wjazdu do miejskich stref czystego transportu. Pierwsza wynika z unijnego Pakietu Mobilności i dotyczy tego, ile operacji krajowych można wykonać po zakończeniu przewozu międzynarodowego. Druga to lokalne strefy niskoemisyjne (Low Emission Zones), które od lat funkcjonują w dziesiątkach miast Niemiec, Francji, Włoch czy Belgii i mogą zatrzymać ciężarówkę na rogatkach, jeśli kierowca nie sprawdził wymogów wcześniej. Poniżej wyjaśniamy obie kwestie, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji przewoźników spoza Unii Europejskiej, na przykład z Turcji czy Ukrainy.
Kabotaż w UE po Pakiecie Mobilności – zasada „3 operacje w 7 dni”
Zasady kabotażu reguluje rozporządzenie (WE) nr 1072/2009, znowelizowane w ramach Pakietu Mobilności I. Przewoźnik, który zakończył przewóz międzynarodowy i rozładował towar w danym państwie członkowskim, może wykonać na jego terytorium maksymalnie trzy operacje kabotażowe w ciągu siedmiu dni kalendarzowych, licząc od dnia następującego po rozładunku towaru dostarczonego w ramach przewozu międzynarodowego. Po wykorzystaniu tego limitu pojazd musi opuścić dane państwo, a kolejny kabotaż w tym samym kraju jest możliwy dopiero po upływie czterodniowego okresu karencji („cooling-off period”) od zakończenia poprzedniej operacji kabotażowej. Dodatkowo Pakiet Mobilności wprowadził obowiązek powrotu pojazdu do bazy operacyjnej przewoźnika co osiem tygodni, co ogranicza możliwość permanentnego wykonywania przewozów wyłącznie w jednym, obcym kraju.
Kontrola tych limitów odbywa się na podstawie dokumentów przewozowych (w tym elektronicznego CMR) oraz danych z tachografu, dlatego prawidłowe prowadzenie dokumentacji ma bezpośredni wpływ na wynik kontroli drogowej. Więcej o wymogach dotyczących czasu pracy kierowców i danych tachografu poza terytorium UE znajduje się w artykule Tachografy i czas pracy kierowców poza UE.
Naruszenie limitów kabotażowych jest traktowane poważnie w każdym kraju UE, a wysokość kar różni się znacząco między państwami członkowskimi, sięgając w niektórych przypadkach kilkunastu tysięcy euro za pojedyncze naruszenie.
Ograniczenia dla przewoźników spoza UE – Turcja, Ukraina i inne kraje trzecie
Przewoźnicy zarejestrowani poza Unią Europejską, Europejskim Obszarem Gospodarczym oraz Szwajcarią nie korzystają automatycznie z unijnej licencji wspólnotowej, a więc nie mają swobodnego dostępu do rynku kabotażowego UE na takich zasadach jak przewoźnicy unijni. Wykonywanie przewozów, w tym kabotażu, przez pojazdy zarejestrowane w krajach trzecich wymaga odrębnych zezwoleń: dwustronnych (bilateralnych, wydawanych na konkretną relację między dwoma krajami) lub wielostronnych zezwoleń EKMT/CEMT (Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu), które pozwalają na przewozy między państwami członkowskimi tej organizacji na określonych warunkach. Zgodnie z informacjami Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego dotyczącymi przewozów do i z krajów trzecich, zakres wymaganego zezwolenia zależy od konkretnej relacji i trasy przejazdu, a dla części kierunków obowiązują zezwolenia ogólne, dla innych – zezwolenia specjalne przyznawane indywidualnie.
W praktyce oznacza to, że przewoźnik turecki lub ukraiński planujący przewozy na terenie Unii powinien wcześniej ustalić w odpowiednim urzędzie (w Polsce – Biuro ds. Transportu Międzynarodowego), jakiego rodzaju zezwolenie jest wymagane na danej trasie i czy pozwala ono na wykonanie dodatkowej operacji kabotażowej, czy wyłącznie na przewóz między krajem trzecim a państwem UE. Wykonanie kabotażu bez odpowiedniego zezwolenia traktowane jest jako naruszenie i podlega karom administracyjnym na takich samych zasadach jak nielegalny kabotaż wykonywany przez przewoźnika unijnego. Szczegóły dotyczące specyfiki tras przez Turcję i Bliski Wschód, w tym kwestii tranzytowych, opisaliśmy w artykule Transport drogowy do Turcji i na Bliski Wschód.
| Sytuacja przewoźnika | Podstawa prawna / wymóg | Uwagi praktyczne |
|---|---|---|
| Przewoźnik z UE, przewóz międzynarodowy + kabotaż | Rozporządzenie 1072/2009 (Pakiet Mobilności) | Maks. 3 operacje w 7 dni, karencja 4 dni na powtórny kabotaż w tym samym kraju |
| Przewoźnik spoza UE (np. Turcja, Ukraina) na trasie do/z kraju trzeciego | Zezwolenie dwustronne lub EKMT/CEMT | Rodzaj zezwolenia zależy od relacji; część tras objęta zezwoleniem ogólnym, inne – specjalnym |
| Przewoźnik spoza UE wykonujący kabotaż na terenie państwa członkowskiego | Odrębne zezwolenie krajowe/indywidualne | Brak automatycznego prawa do kabotażu jak w przypadku przewoźników unijnych |
Strefy czystego transportu w Europie Zachodniej
Równolegle do przepisów kabotażowych przewoźnicy muszą uwzględniać lokalne strefy niskoemisyjne, funkcjonujące niezależnie w poszczególnych miastach i regionach. W Niemczech system Umweltzone działa od 2008 roku i opiera się na naklejkach (Umweltplakette) w trzech kolorach, z których obecnie w praktyce wymagana jest niemal wyłącznie naklejka zielona – wjazd bez niej do strefy objętej ograniczeniem wiąże się z mandatem. Zieloną naklejką objętych jest kilkadziesiąt niemieckich miast, w tym Berlin, Monachium, Stuttgart czy Kolonia. We Francji funkcjonują Zones à Faibles Émissions (ZFE), do których wjazd wymaga certyfikatu jakości powietrza Crit’Air, wydawanego przez oficjalny rządowy system certyfikat-air.gouv.fr. Naklejka Crit’Air klasyfikuje pojazdy według normy emisji spalin, a w wielu francuskich aglomeracjach pojazdy najbardziej emisyjne mają ograniczony wjazd lub są z niego całkowicie wykluczone w określonych dniach lub godzinach. Podobne systemy stref z ograniczeniami dla pojazdów ciężarowych obowiązują też we Włoszech (np. w Mediolanie), Belgii (strefy niskoemisyjne w Brukseli) oraz w wielu innych miastach Europy Zachodniej i Środkowej.
| Kraj | System / przykład miasta | Co jest wymagane |
|---|---|---|
| Niemcy | Umweltzone (m.in. Berlin, Monachium, Stuttgart) | Naklejka Umweltplakette (zielona) |
| Francja | ZFE (m.in. Paryż, Lyon) | Winieta Crit’Air odpowiadająca normie emisji |
| Belgia | Strefa niskoemisyjna w Brukseli | Rejestracja pojazdu w systemie strefy przed wjazdem |
| Włochy | LEZ (m.in. Mediolan – Area B) | Zgodność pojazdu z lokalnym standardem emisji |
Jak sprawdzić wymogi przed wjazdem do strefy
Ponieważ zasady stref czystego transportu ustalane są lokalnie i różnią się nawet między miastami tego samego kraju, nie istnieje jeden unijny rejestr obejmujący wszystkie wymogi. Najbardziej praktycznym narzędziem jest serwis urbanaccessregulations.eu, który gromadzi informacje o strefach niskoemisyjnych i innych ograniczeniach ruchu w miastach kilkunastu europejskich krajów, w podziale na poszczególne państwa i miejscowości, wraz z mapą oraz planerem tras. Przed planowaną trasą warto też sprawdzić stronę właściwą dla danego kraju (np. oficjalny serwis certyfikat-air.gouv.fr dla Francji) oraz upewnić się, czy dana strefa wymaga fizycznej naklejki, czy wyłącznie wcześniejszej rejestracji numeru rejestracyjnego pojazdu w systemie elektronicznym, jak ma to miejsce w części miast belgijskich i włoskich. Zaniedbanie tego kroku może skutkować mandatem lub koniecznością nadłożenia trasy, co ma znaczenie zwłaszcza przy napiętych terminach dostaw i limitach czasu pracy kierowcy.
Warto też pamiętać, że wymogi dotyczące stref czystego transportu to tylko jeden z elementów kosztów i formalności związanych z wjazdem do poszczególnych krajów – obok myta i opłat drogowych, o których piszemy szerzej w artykule Myto i opłaty drogowe poza UE. Całościowy przegląd zmian, które przewoźnicy powinni śledzić w najbliższym czasie, znajduje się w tekście Zmiany w transporcie międzynarodowym w 2026 roku.
Źródła
- Urban Access Regulations, „Low Emission Zones” – urbanaccessregulations.eu
- Główny Inspektorat Transportu Drogowego, „Informacja dot. wykonywania przewozów do/z krajów trzecich spoza UE” – gov.pl/web/gitd
- Certyfikat jakości powietrza Crit’Air, oficjalny serwis rządowy Francji – certificat-air.gouv.fr
- Umwelt-Plakette / Green-Zones.eu, informacje o niemieckich strefach Umweltzone – umwelt-plakette.de
- KT LEGALTRANS, „Powrót pojazdu do bazy, kabotaż i cross-trade po kilku latach stosowania Pakietu Mobilności” – kt-legaltrans.pl
