Braki kadrowe w transporcie drogowym sprawiają, że coraz więcej polskich przewoźników zatrudnia kierowców spoza Unii Europejskiej, przede wszystkim z Ukrainy i Białorusi. Zatrudnienie takiej osoby to nie tylko umowa, ale spełnienie kilku warunków naraz: legalizacja pobytu, zezwolenie na pracę lub uproszczona procedura, a przy przewozach międzynarodowych także świadectwo kierowcy i zasady Pakietu Mobilności. Błąd na którymkolwiek etapie oznacza ryzyko kar dla firmy i zatrzymania pojazdu podczas kontroli. W artykule wyjaśniamy, jakie dokumenty są dziś wymagane i na co zwrócić uwagę przy rekrutacji kierowców zza wschodniej granicy.
Jakie zezwolenie na pracę jest potrzebne dla kierowcy spoza UE
Od 1 czerwca 2025 r. obowiązuje ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2025 poz. 621), która zastąpiła dotychczasowe przepisy o zatrudnianiu cudzoziemców. Podstawowym dokumentem legalizującym zatrudnienie kierowcy z państwa spoza UE/EOG pozostaje zezwolenie na pracę typu A, wydawane przez wojewodę na wniosek pracodawcy – kierowca sam wniosku nie składa. Zezwolenie wydaje się na czas określony, maksymalnie do 3 lat, a postępowanie trwa zwykle około 30 dni, choć przy większym obciążeniu urzędów bywa dłuższe.
Nowa ustawa zniosła obowiązek uzyskiwania od starosty informacji o braku pracowników na lokalnym rynku (tzw. test rynku pracy) i przeniosła procedurę na platformę praca.gov.pl, zintegrowaną z rejestrami ZUS i Straży Granicznej. Zawód kierowcy ciężarówki jest na liście zawodów traktowanych priorytetowo. Zezwolenie to jednak tylko część układanki – kierowca musi mieć równolegle uregulowany pobyt (wiza, karta pobytu lub inny tytuł pobytowy), bo legalna praca i legalny pobyt to dwa osobne warunki.
Uproszczone zasady dla obywateli Ukrainy – co obowiązuje, a co się zmieniło
Od kilku lat funkcjonuje uproszczona ścieżka zatrudniania obywateli części krajów sąsiadujących z Polską – obejmuje ona m.in. Armenię, Białoruś, Gruzję, Mołdawię i Ukrainę. Polega na rejestracji oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy w powiatowym urzędzie pracy, bez pełnego zezwolenia na pracę, jeśli zatrudnienie nie przekracza 6 miesięcy w ciągu 12 kolejnych miesięcy i nie dotyczy pracy sezonowej. Dla dłuższej współpracy trzeba przejść na zezwolenie typu A.
Osobną kategorią są obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową na podstawie specustawy z 12 marca 2022 r. Od marca 2025 r. te zasady częściowo krzyżują się z nową ustawą o warunkach powierzania pracy cudzoziemcom, a doprecyzowania z 2026 r. ograniczyły możliwość zatrudnienia w Polsce na podstawie samego powiadomienia urzędu pracy obywatela Ukrainy korzystającego w tym czasie z ochrony czasowej w innym państwie UE. Przepisy zmieniały się kilkukrotnie, dlatego przed rekrutacją warto zweryfikować aktualny status pobytowy kandydata, najlepiej z pomocą kancelarii wyspecjalizowanej w legalizacji cudzoziemców.
Świadectwo kierowcy – kiedy jest wymagane
Zezwolenie na pracę i legalny pobyt to warunek zatrudnienia, ale w transporcie międzynarodowym dochodzi trzeci dokument: świadectwo kierowcy (driver certificate), przewidziane w rozporządzeniu (WE) nr 1072/2009 o wspólnych zasadach dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych rzeczy. Jest ono wymagane, gdy przewoźnik posiadający licencję wspólnotową zatrudnia do przewozu rzeczy kierowcę, który nie jest obywatelem UE/EOG ani rezydentem długoterminowym UE. Bez tego dokumentu kierowca spoza Unii formalnie nie może wykonywać przewozów objętych licencją wspólnotową, nawet mając ważne zezwolenie na pracę.
W Polsce świadectwo kierowcy (formularz SK-1, a przy przedłużeniu SK-2) wydaje Główny Inspektorat Transportu Drogowego. Do wniosku trzeba dołączyć m.in. kopię licencji wspólnotowej, potwierdzenie zatrudnienia kierowcy i objęcia go ubezpieczeniem społecznym w Polsce oraz kopię jego dokumentu tożsamości i prawa jazdy. Świadectwo jest wydawane na czas określony i stanowi własność przewoźnika, a nie kierowcy – oryginał powinien znajdować się w siedzibie firmy, a w pojeździe wozi się jego poświadczoną kopię. Brak świadectwa lub nieokazanie go podczas kontroli jest traktowane jako naruszenie i wiąże się z sankcjami dla kierowcy i przewoźnika.
Pakiet Mobilności a delegowanie kierowców spoza UE
Od lutego 2022 r. przewozy międzynarodowe, poza przewozami dwustronnymi i tranzytem, traktowane są jako delegowanie pracownika, a nie zwykła podróż służbowa. Oznacza to, że kierowcy – w tym obywatele Ukrainy czy Białorusi zatrudnieni przez polską firmę – wykonując przewóz kabotażowy lub cross-trade na terenie innego kraju UE, mają prawo do wynagrodzenia na poziomie obowiązującym w kraju wykonywania pracy, a nie tylko polskiej pensji uzupełnionej dietami. Pracodawca musi zgłosić delegowanie kierowcy w systemie IMI właściwym organom kraju delegowania i przechowywać dokumentację umożliwiającą kontrolę przez zagraniczne inspekcje pracy.
Dla firm zatrudniających kierowców spoza UE to dodatkowa warstwa obowiązków: oprócz legalizacji zatrudnienia i świadectwa kierowcy trzeba rozliczać czas pracy i wynagrodzenie zgodnie z zasadami delegowania. Skutki Pakietu Mobilności dla rozliczania czasu pracy opisaliśmy szerzej w artykule o tachografach i czasie pracy kierowców, a zasady kabotażu w tekście o kabotażu i strefach czystego transportu.
Dokumenty, które kierowca spoza UE musi mieć przy sobie podczas kontroli
Podczas kontroli drogowej, w Polsce i za granicą, funkcjonariusz może zażądać kompletu dokumentów potwierdzających legalność zatrudnienia. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze z nich.
| Dokument | Kogo dotyczy | Co potwierdza |
|---|---|---|
| Prawo jazdy odpowiedniej kategorii z kodem 95 | każdego kierowcę zawodowego | uprawnienia do kierowania oraz kwalifikację wstępną i okresową |
| Wiza lub karta pobytu | kierowców spoza UE/EOG | legalność pobytu w Polsce |
| Zezwolenie na pracę typu A lub rejestracja oświadczenia o powierzeniu pracy | kierowców spoza UE/EOG | legalność zatrudnienia w polskiej firmie |
| Świadectwo kierowcy (poświadczona kopia) | kierowców spoza UE/EOG wykonujących międzynarodowy przewóz rzeczy pod licencją wspólnotową | prawo do wykonywania przewozu w ramach licencji przewoźnika |
| Dokumenty zgłoszenia delegowania (IMI) | kierowców wykonujących przewóz objęty delegowaniem | spełnienie obowiązków wynikających z Pakietu Mobilności |
Brak jednego z tych dokumentów podczas kontroli skutkuje najczęściej karą administracyjną dla przewoźnika i może prowadzić do zatrzymania pojazdu do czasu wyjaśnienia sprawy. Dlatego firmy transportowe powinny prowadzić rejestr ważności dokumentów każdego kierowcy i pilnować terminów odnowienia zezwoleń oraz świadectwa kierowcy z wyprzedzeniem.
Praktyczne wyzwania rekrutacyjne
Rekrutacja kierowców spoza UE wiąże się z wyzwaniami wykraczającymi poza samą procedurę urzędową. Po pierwsze, czas oczekiwania na zezwolenie typu A, nawet przy przyspieszonej ścieżce dla zawodów deficytowych, często nie pokrywa się z bieżącym zapotrzebowaniem firmy, co wymusza planowanie z wyprzedzeniem. Po drugie, konieczność uzyskania świadectwa kierowcy wydłuża moment, od którego kierowca może wyjechać w trasę międzynarodową – nie wystarczy podpisać umowy i uzyskać zezwolenia, trzeba jeszcze poczekać na decyzję GITD. Po trzecie, zmieniające się od kilku lat zasady dotyczące obywateli Ukrainy sprawiają, że stan prawny kandydata trzeba weryfikować indywidualnie, a nie na podstawie wiedzy sprzed kilku miesięcy.
Zasady delegowania z Pakietu Mobilności podnoszą koszt zatrudnienia kierowcy wykonującego przewozy międzynarodowe, niezależnie od obywatelstwa, co firmy muszą uwzględnić przy kalkulacji stawek. Coraz więcej przewoźników korzysta z pomocy kancelarii lub agencji zajmujących się legalizacją zatrudnienia cudzoziemców, by uniknąć przerw w dostępności kierowców i błędów skutkujących karami podczas kontroli ITD lub zagranicznych inspekcji pracy. Dla firm obsługujących kierunki wschodnie temat ten łączy się bezpośrednio z organizacją przewozów, o czym piszemy w artykule o transporcie do Ukrainy w warunkach wojny.
